Koç Nebi’nin Hacer’inden
Settar Han’ın hünerinden
Şehriyar’ın şeherinden
Ay yıldızlı seherinden
Size selam getirmişem..
Gatar gatar durnalardan
Yeşil başlı sonalardan
Atalardan babalardan,
Ağ pürçekli analardan
Size selam getirmişem..
XIX. Yüzyılda Azerbaycan Türklerinin zulme, haksızlığa ve köleliğe isyan ederek Rus çarlık rejimine karşı başlattıkları “Kaçaklar Hareketi” Azerbaycan tarihinin destansı bir bölümünü teşkil eder.
Yüzyılın son çeyreğinde özellikle Gence bölgesinde ortaya çıkan kaçaklardan bazıları: Deli Ali ve Kamber, Karabağ’da Süleyman ve Murtaza, Şuşa’da Mehmet Kavaler, Zengezur’da Nebi, Nuha’da Kutkaşanlı Kerim Efendioğlu’dur.
Bunlardan Zengezur ve Nahçivan’da yiğitçe gerilla savaşı yürüten Kaçak Nebi, Gence Vilâyeti, Zengezur ilçesinin Aşağı Mollu (Kubatlı) köyünde doğmuştur.Yoksul bir ailenin çocuğudur.Henüz 16 yaşında iken-haksız bir şekilde-tutuklanıp hapse atılmış, bu haksızlığı hazmedemeyen Nebi, firar edip çarlık rejimine karşı ayaklanmıştır.
Rus kazak birlikleri ile zaman zaman karşılaşan, müsademeye giren Nebi sıkıştığında İran’a veya Türkiye’ye sığınıyordu. Ona bu zorlu günlerinde karısı Hacer ile baldızı Mihri de yardımcı idi. Çarlık rejimi kaçaklar hareketini bastırmak için insanlık dışı her türlü zulmü uygulamaktan çekinmiyordu.
1894 yılında Nebi’nin kardeşi Mehdi, Gürcivan Köyünde Rus casusları tarafından öldürüldü. Olaydan üç gün sonra köye gelen Nebi, olaydan sorumlu tuttuğu Çarlık yanlısı ağaları kuşuna dizdi, İran’a sığındı.
Bu hadisenin üzerinden çok geçmeden karısı Hacer ile baldızı Mihri, Rusların eline düştü, Gorus’ta hapsedildi. Ancak kasabayı basan Nebi, karısını ve baldızını kurtarmayı başardı. Hacer zaten eşinden umudunu kesmemişti. Nitekim, aşağıdaki mısralar Hacer’in ağzından yazılmış, bunun en güzel ispatı idi;
“Gazamet istidi yata bilmirem
Ayakta kandalak kaça bilmirem
Açar Urus’tadır aça bilmirem
Benim bu günümde gelesen Nebi
Gazamet dalını delesen Nebi.”
Gazamet (hapishane),isti(sıcak),kandolar (zincir),açar (anahtar)
Halk kahramanı Nebi, halkın dara düştüğü her yerde arkadaşları ile birlikte onların imdadına yetişti..Boz at onun adeta kanadı idi.Hanımı da kendisi gibi bir kahramandı.
“ Nebi’nin atlısı ellidir beşti,
Kırk güzel içinde Hacer’i seçti.
Gülleler Urus’un böğrünü deşti
Koy mana desinler ay kaçak Nebi
Avradı özünden ay Koçak Nebi..”
Rus kazakları Nebi’yi bir mevkide sararlar, çatışma giderek şiddetlenir. Nebi ile adamları bu çemberi yararak kurtulurlar. Nebi bu çatışmadan kurtuluşunu borçlu olduğu meşhur boz atına şöyle seslenir:
“Boz at seni ser tavlada bağlaram,
And içerem seni mehmer çullaram
Eğer meni bu vartadan gurtarsan
Ayağına altın gümüş nallaram.
Koy mana desinler ay kaçak Nebi
Avradı özünden ay Koçak Nebi..”
Nihayet bu halk kahramanı 1896 yılının Mart ayında arkadaşları ile Kerbela’dan dönerken Türkiye ile İran hududunda bulunan Larni Köyünde Rus ajanları tarafından pusuya düşürülerek öldürülür.O artık Azerbaycan halkının gönlünde yaşamaktadır. Allah gufranına nail eylesin.
Bekir Ulaş
Siz de fikrinizi yazabilirsiniz: